Tariefregulering energienetbeheer

Op verzoek van de Tweede Kamer hebben wij onderzoek gedaan naar de wijze waarop de tarieven die Nederlandse consumenten betalen voor het beheer van de gas- en elektriciteitsnetten, worden gereguleerd. Dat gebeurt door de Energiekamer van de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa). Tariefregulering is nodig omdat het beheer van de energienetten in ons land een monopolie vormt: afnemers kunnen niet kiezen voor het netwerk van een andere netbeheerder. Om misbruik van deze monopoliepositie door netbeheerders te voorkomen, heeft de minister van Economische Zaken (EZ) de Energiekamer opgedragen de tarieven te bewaken. De Tweede Kamer heeft ons gevraagd te onderzoeken hoe het reguleringsstelsel werkt en wat de knelpunten daarin zijn. Ook wilde zij weten of de met de tariefregulering beoogde efficiencyverbetering bij energiebedrijven inderdaad wordt bereikt.

Conclusies

Om de uiteenlopende belangen die in de energiesector spelen goed te dienen en tegelijkertijd het reguleringsstelsel werkbaar en effectief te houden, is gerichte sturing van de minister van EZ nodig, op basis van een vooraf ontwikkelde visie. Daarvan is echter geen sprake. De sturing door de minister heeft de afgelopen jaren vooral ad hoc plaatsgevonden. Zij heeft zich op sommige momenten afzijdig gehouden, en op andere momenten juist diep ingegrepen in het reguleringsproces. Wij vragen ons af of de ad hoc-sturing door de minister en de belangenafwegingen die zij daarbij maakt, geen afbreuk doen aan het beoogde effect van de regulering: bescherming van energieafnemers tegen de monopoliepositie van netbeheerders en een grotere efficiency van het netbeheer, met behoud van de kwaliteit van energienetten.

Voor de energieafnemers heeft de tariefregulering de afgelopen tien jaar voordelen opgeleverd. Deze voordelen zijn echter niet altijd bereikt door efficiencyverbetering bij de netbeheerders, zoals de bedoeling was.

De wettelijke taakomschrijving van de Energiekamer blijkt in de praktijk niet goed te voldoen. De Energiekamer zou haar reguleringstaak effectiever willen uitvoeren, maar wordt daarbij gehinderd door het feit dat de wet haar niet toestaat om de resultaten van eigen onderzoek naar de effecten van de regulering in de praktijk te gebruiken als onderbouwing voor nieuwe regulering. 

Minister van EZ

De minister van EZ gaat in 2009 het reguleringssysteem doorlichten om te kijken waar verbeteringen mogelijk zijn. Ook eventuele aanpassing van de bevoegdheden van de Energiekamer wordt dan bezien. Achteraf zijn de NMa en de minister overigens van mening dat de taakomschrijving van de Energiekamer ruim genoeg is om de resultaten van eigen onderzoek naar effecten van de regulering te gebruiken als onderbouwing voor nieuwe regulering.

Over de invulling van het publieke aandeelhouderschap in de netwerkbedrijven gaat de minister structureel overleg voeren met de betrokken gemeenten en provincies.

De minister zal de Energiekamer vragen om alternatieve voorstellen te doen voor een berekeningswijze waarmee de effecten van de tariefregulering kunnen worden bepaald. 

De minister van EZ zou een duidelijke visie moeten formuleren op de tariefregulering, als leidraad voor de omgang met de verschillende belangen rond het energienetbeheer. In deze visie zou afgebakend moeten worden hoe ver de verantwoordelijkheid van de minister voor de tariefregulering strekt. Duidelijk moet zijn onder welke omstandigheden de minister aanwijzingen aan de Energiekamer kan geven en in hoeverre de minister van EZ hierbij de wijze van regulering van individuele netbeheerders kan en mag bepalen. Ook moet duidelijk zijn hoe publieke belangen, zoals betaalbare prijzen voor de afnemers van energie, afgewogen worden tegen het rendementsbelang van de publieke aandeelhouders van de regionale netbeheerbedrijven (gemeenten en provincies), en het maatschappelijk belang van een efficiënt netbeheer en een goede kwaliteit van het energienet.

De Energiekamer zou de bereikte voordelen voor afnemers ook achteraf aan de hand van de tarieven moeten berekenen en de uitgangspunten van deze berekening transparant moeten laten zijn voor de afnemers.

De minister van EZ zou expliciet moeten aangeven hoe breed de tarieftaak van de Energiekamer is. Wij vinden dat die taak niet effectief kan worden uitgevoerd als de Energiekamer niet periodiek de uitwerking van de regulering in de praktijk kan nagaan. Ook denken wij dat de Energiekamer op basis van de uitkomsten van dergelijk onderzoek de regulering zou moeten kunnen bijsturen. Wanneer de minister dit ook vindt, zou zij de taakomschrijving en de bevoegdheden van de Energiekamer moeten aanpassen in de wet.