Herstructurering van bedrijventerreinen

• Conclusies
• Aanbevelingen
• Reactie ministers

We hebben onderzoek gedaan naar het beleid dat de rijksoverheid voert om problematische veroudering van bedrijventerreinen tegen te gaan. Het beleid is erop gericht om daar waar bedrijventerreinen niet meer voldoen aan de eisen van de tijd, deze te herstructureren. Zo moet worden voorkomen dat er voortdurend nieuwe terreinen worden aangelegd terwijl de oude, deels verlaten terreinen verloederen. Is dit 'herstructureringsbeleid' succesvol? Zo nee, hoe komt dat?

Conclusies

De herstructurering van verouderde bedrijventerreinen komt niet goed van de grond. De veroudering is de afgelopen jaren juist verder toegenomen. Verschillende problemen belemmeren een succesvolle aanpak. Om te beginnen hebben de ministers van VROM en EZ onvoldoende inzicht in de 'herstructureringsopgave' waar ze voor staan: op welke locaties is er precies sprake van veroudering, welk type veroudering is daar aan de orde, om hoeveel hectares verouderde terreinen gaat het, welke maatregelen zijn nodig, hoeveel geld is daarmee gemoeid? Dit alles is nog niet goed in kaart gebracht. Het Integraal Bedrijven Informatiesysteem (IBIS) van het Ministerie van VROM bevat alleen globale informatie.

Daarnaast is het voor gemeenten en ondernemers lastig om het benodigde geld voor het opknappen van bedrijventerreinen bij elkaar te krijgen. Tussen 2000 en 2008 heeft het Rijk ongeveer € 400 miljoen gereserveerd voor de herstructurering van bedrijventerreinen. Ongeveer driekwart daarvan is inmiddels uitgegeven, vooral aan grote projecten. Voor de aanpak van kleinere terreinen zijn nauwelijks subsidies beschikbaar. Het Rijk biedt gemeenten weinig hulp bij het aanboren van andere, private geldbronnen.

Ook blijkt dat gemeenten die herstructureringsprojecten moeten uitvoeren behoefte hebben aan ondersteuning van rijkswege in de vorm van voorlichting, training, handleidingen, organisatorische capaciteit en dergelijke. Zulke ondersteuning is er echter niet.

Een ander probleem is dat er in het rijksbeleid een heldere en eenduidige lijn ontbreekt als het gaat om duurzaam ruimtegebruik bij het (her)inrichten van bedrijventerreinen. Het uitgangspunt dat er pas nieuwe bedrijventerreinen moeten worden aangelegdnadat de beschikbare ruimte op bestaande terreinen optimaal is benut en nadat  het ruimtegebruik er is geïntensiveerd, is de afgelopen jaren niet eenduidig door het Rijk uitgewerkt in beleid. Dit richtsnoer, aangeduid als de 'SER-ladder', blijkt niet echt bekend te zijn bij lagere overheden en het wordt in de praktijk ook maar gedeeltelijk gevolgd.

Ten slotte is er nauwelijks sprake van afstemming binnen de regio. Daardoor lukt het niet om de behoeftevraag en het aanbod van terreinen duurzamer op elkaar aan te laten sluiten. Gemeenten willen vooral de groei van de bedrijvigheid accommoderen, met het oog op de lokale werkgelegenheid en de grondopbrengsten. Provincies zien vaak wel de noodzaak van regionale samenwerking, maar deze samenwerking heeft dan een vrijblijvend karakter. In de praktijk neemt daardoor het aantal nieuwe bedrijventerreinen gestaag toe en daarmee ook de 'verrommeling' van het Nederlandse landschap, die het kabinet juist wenst tegen te gaan.

Omhoog

Aanbevelingen

De ministers van VROM en EZ zouden op korte termijn een systeem moeten laten ontwikkelen dat bruikbaarder verouderingsinformatie oplevert dan IBIS.

De bestaande subsidieregelingen voor herstructurering, die vooral gericht zijn op grote herstructureringsprojecten, zouden moeten worden geëvalueerd op hun effectiviteit.

De ministers zouden gemeenten moeten helpen bij het aanboren van private geldbronnen. Daarnaast zouden de ministers eerder aangekondigde, maar nooit verwezenlijkte praktische ondersteunende faciliteiten voor gemeenten bij complexe herstructureringsprocessen alsnog moeten uitwerken.

De minister van VROM zou ervoor moeten zorgen dat gemeenten bekend zijn met (een eenduidige interpretatie van) de SER-ladder. Aan gemeenten moet duidelijk gemaakt worden hoe deze verplichte toepassing van de SER-ladder zal worden getoetst. Verder zou de minister van VROM provincies en gemeenten moeten stimuleren om een oplossing te zoeken voor het ontbreken van voldoende regionale afstemming bij de ruimtereservering voor de lokaal georiënteerde bedrijvigheid.

Omhoog

Reactie ministers

De ministers van VROM en EZ constateren dat onze aanbevelingen in grote lijnen overeenkomen met de meest recente beleidsinzichten. Ze doen een aantal toezeggingen. Zo zullen de IBIS-gegevens worden gepreciseerd en aangevuld. Het kabinet heeft al stappen gezet om een consequente toepassing van de SER-ladder bij de planning van bedrijventerreinen te waarborgen.

Omhoog