Reactie rapport Commissie-Brinkman Anders gestuurd, beter bestuurd

Specifieke uitkeringen zijn uitkeringen door ministeries aan gemeenten en provincies voor specifieke doelen, bijvoorbeeld de opvang van asielzoekers, jeugdhulpverlening of stedelijke vernieuwing. Het betrokken ministerie is verantwoordelijk voor de omvang, de verdeling over de gemeenten of provincies en de inrichting (zoals de bestedingsvoorwaarden) van een specifieke uitkering.

Specifieke uitkeringen vormen met een totaal financieel belang van ruim € 18 miljard (stand 2004) een substantieel deel van de rijksbegroting. De Algemene Rekenkamer vindt het dan ook belangrijk dat het toezicht daarop en de controle daarvan goed zijn geregeld en dat de Tweede Kamer goed wordt geïnformeerd over de besteding en de resultaten van specifieke uitkeringen.

Op verzoek van de ministers van Financiën en van Bestuurlijke Vernieuwing en Koninkrijksrelaties heeft de stuurgroep doorlichting specifieke uitkeringen (de commissie-Brinkman) de 155 bestaande specifieke uitkeringen doorgelicht. De stuurgroep spreekt in haar eindrapport de verwachting uit dat de uitkeringen minder specifiek zullen worden en er meer op hoofdlijnen gestuurd zal worden, zodat de bestuurslasten worden verminderd en er meer beleidsvrijheid ontstaat voor gemeenten en provincies. Als de adviezen van de stuurgroep worden opgevolgd heeft dit consequenties voor het ministeriële toezicht en voor de wijze waarop een minister zich tegenover de Tweede Kamer verantwoordt over de besteding van deze specifieke uitkeringen.

Er zijn al op verschillende beleidsterreinen initiatieven om specifieke uitkeringen om te vormen tot brede doeluitkeringen. Dat betekent dat specifieke uitkeringen van verschillende ministeries worden samengevoegd tot één geldstroom voor een breed geformuleerd doel (denk bijvoorbeeld aan 'Grotestedenbeleid').

Deze ontwikkelingen vormen voor de Algemene Rekenkamer aanleiding om op verantwoordingsdag (18 mei 2005) rijksbreed aandacht te besteden aan specifieke uitkeringen. Hierop vooruitlopend heeft de Algemene Rekenkamer nu al een brief gestuurd naar de Tweede Kamer met haar reactie op het rapport van de stuurgroep.

De Tweede Kamer zal in de toekomst meer voorstellen voorgelegd krijgen over de omvorming van specifieke uitkeringen tot brede doeluitkeringen. In de brief heeft de Algemene Rekenkamer een aantal spanningen geschetst die deze omvorming met zich meebrengt. Het zijn spanningen die voortkomen uit het feit dat er twee doelen worden nagestreefd die moeilijk met elkaar verenigbaar zijn: enerzijds is er de wens om beleidsruimte te creëren voor decentrale overheden en de administratieve lasten voor deze partijen te verminderen, anderzijds is er de wens (en de noodzaak) om aan de verstrekking van specifieke uitkeringen en de besteding van de betreffende gelden voorwaarden te verbinden. Dit laatste brengt ook altijd kosten met zich mee die samenhangen met toezicht en verantwoording. Als ministers en Tweede Kamer deze kosten onevenredig hoog vinden, kan dat een overweging zijn om middelen (toch) in het algemene fonds te storten.

De beschreven spanningen hebben invloed op de controlerende taken van zowel Tweede Kamer als Algemene Rekenkamer. De Algemene Rekenkamer dringt er daarom op aan de geschetste aandachtspunten te betrekken bij de discussie over de omvorming van specifieke uitkeringen.